Wśród nas jest wiele osób ze spektrum autyzmu. Dzień, w którym pamiętamy o nich szczególnie to drugi kwietnia.Wielu z nich to sławni ludzie, którzy żyją współcześnie, ale także wielu słynnych autystów to postacie historyczne. Uczniowie nasze szkoły wykonali plakaty, opisujące niektórych słynnych ludzi ze spektrum autyzmu. Są to: Lionel Messi, Leonardo da Vinci, Hans Christian Andersen , Michał Anioł, Vincent van Gogh, Justin Bieber, Thomas Alva Edison, Elon Musk , Albert Einstein, Michael Jackson, Greta Thunberg, Temple Grandin i Anthony Hopkins. Uczniowie klas 1-3 wykonali kartki z życzeniami dla kolegi i koleżanki ze spektrum autyzmu.
Cechy charakterystyczne całościowego zaburzenia rozwojowego ze spektrum autyzmu
Leo Kanner austriacko-amerykański psychiatra w 1943 roku jako pierwszy opisał zaburzenie określone jako autyzm. Jedenaścioro badanych dzieci przejawiało bardzo specyficzne zachowania. W tym samym czasie Hans Asperger, austriacki lekarz opisał podobne zaburzenia u dzieci i określił to jako psychopatia autystyczna. W latach osiemdziesiątych dwudziestego wieku dysfunkcje te określono jako zespół Aspergera. Średnio u jednego na sto dzieci diagnozuje się całościowe zaburzenia rozwoju ze spektrum autyzmu. Przez wiele lat zmieniano kryteria diagnostyczne, ostatnie, określone w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-11, obowiązuje od początku 2022 roku.
Nie ma dwojga takich samych osób ze spektrum autyzmu, różnią się one od siebie czasem bardzo znacząco. Objawy najważniejsze to zaburzone relacje społeczne, problemy z komunikacją i z mową, nietypowe i zaburzone aktywności i zainteresowania.
Najwcześniej zauważa się zaburzenia mowy. Kilkumiesięczne dziecko ze spektrum autyzmu nie gaworzy, zanikają rozwijające się umiejętności językowe. Trzylatek często nie wydaje żadnych dźwięków, czasem wypowiada pojedyncze słowa, ale nie używa ich do komunikacji. Dziecko nie używa języka do wymiany informacji między ludźmi, nie rozumie, że mowa może do tego służyć. Najwięcej problemów zauważa się w rozpoczynaniu, podtrzymywaniu i kontynuowaniu rozmowy, zarówno z dziećmi jak i z dorosłymi. Bardzo długo dzieci ze spektrum autyzmu nie potrafią budować dłuższych zdań, popełniają błędy gramatyczne. Do późnego wieku utrzymują się echolalie i zaburzona jest prozodia wypowiedzi. Mniej więcej połowa osób ze spektrum autyzmu nie mówi i nie kontaktuje się z otoczeniem nawet za pomocą alternatywnych metod komunikacji.
Dzieci z Zespołem Aspergera zadają dużo pytań nie oczekując odpowiedzi, używają echolalii, wypowiadają się uporczywie na ulubiony temat. Nie potrafią prawidłowo prowadzić konwersacji i wymieniać informacji. Posługują się pedantyczną mową z osobliwą prozodią. Wszystkie osoby ze spektrum nie rozumieją i nie stosują metafor, wypowiedzi rozumieją dosłownie.
Brak zrozumienia przez otoczenie, a także niemożność porozumienia się z ludźmi, powodują frustrację dziecka, wybuchy złości. Szczególnie dotyczy to osób, które nie komunikują się werbalnie i nie używają alternatywnych metod komunikacji. Często dzieci ze spektrum autyzmu określane są jako niegrzeczne, niewychowane, rozpuszczone.
Nieprawidłowe relacje społeczne towarzyszą zaburzeniom związanym z nieprawidłową komunikacją. Kilkumiesięczne autystyczne dziecko często płacze, nie chce przebywać z matką, nie chce być karmione, noszone, nie chce się razem bawić. Kilkutatek nie potrafi się bawić z rówieśnikami, ponieważ nie rozumie zasad, nie jest w stanie wyjść poza swój schemat. Nie potrafi udawać i naśladować. W konsekwencji izoluje się i bawi się sam. Mogą pojawiać się zachowania stymulacyjne i agresywne. Dzieci bardziej inteligentne próbują narzucać innym swoją wolę, manipulować, forsować tylko swoje tematy rozmów. Osoby ze spektrum autyzmu najczęściej spędzają czas samotnie, nie potrzebują wymiany zdań z i nie dzielą wspólnych zainteresowań z innymi ludźmi.
Proces uspołecznienia u osób ze spektrum autyzmu przebiega nieprawidłowo, ponieważ nie rozumieją oni na czy polega pełnienie poszczególnych ról społecznych. Trudne do zrozumienia dla tych osób są przyczyny i znaczenie zachowań społecznych. Takie dziecko nie jest w stanie zaplanować, monitorować i kierować swoim zachowaniem w kontaktach międzyludzkich. Nie rozumieją swoich uczuć i uczuć innych osób i przez to nie tworzą więzi społecznych. Nie nawiązują znajomości i nie mają przyjaciół, ponieważ nie ważne są dla nich relacje międzyludzkie takie jak współodczuwanie, współprzeżywanie. Dziecko ze spektrum autyzmu postępuje zgodnie ze swoimi potrzebami bez uwzględniania norm i zasad społecznych.
Dużym problemem w kształtowaniu prawidłowych kontaktów społecznych stanowi uwaga. Dzieci ze spektrum autyzmu nie potrafią tworzyć i dzielić wspólnego pola uwagi. Trudno im także przenosić uwagę z przedmiotów na osoby i na inne obiekty, tak jak to robią ludzie neurotypowi. Wrażenie oderwania od rzeczywistości nie sprzyja tworzeniu więzi społecznych i zacieśnianiu kontaktów międzyludzkich.
Zaburzone aktywności i zainteresowania
Charakterystyczną cechą osób ze spektrum autyzmu są specyficzne, bardzo wybiórcze zainteresowania. Gromadzą informacje na temat bardzo wąskiej, nietypowej dla wieku dziedziny wiedzy. Szukają wśród rówieśników słuchaczy i są sfrustrowani tym, że nie mogą z nikim na ten temat porozmawiać. Są to na przykład wiatraki, komputery, wydarzenie historyczne, grupa zwierząt. Aktywności tych osób są bardzo jednolite, odbywają się według stałego schematu, a nawet rytuału. Czasem nawet najmniejsze zmiany w otoczeniu, przestawienie mebli, pojawienie się nowej osoby, inne ubranie, powodują dyskomfort i wybuchy gniewu.
Proces poznawczy u osób ze spektrum jest bardzo utrudniony, ponieważ często zwracają one uwagę na cechy przedmiotów, które nie maja istotnego znaczenia. Zauważają to, co jest najbliżej przy pomocy najprostszych zmysłów czyli węchu, smaku i dotyku.
Pewna grupa osób ze spektrum posiada wybitne zdolności matematyczne, techniczne, informatyczne lub muzyczne i plastyczne. Mają jednak duże problemy z myśleniem abstrakcyjnym, rozumieniem słów i prowadzeniem rozmów.
Część osób zachowuje się w sposób bardzo odmienny od osób neurotypowych. Zauważa się machanie rękami, stukanie po głowie, uderzanie głową, samookaleczanie. Niekiedy osoby z niepełnosprawnością intelektualną mocno się uszkadzają, na przykład wyrywają sobie włosy, zrywają skórę, uderzają się.
Osoby ze spektrum autyzmu potrzebują naszej akceptacji, zrozumienia i wyrozumiałości.
Krystyna Flisiak
